Stayd

Stel dat de stroom uitvalt op een dinsdagavond. Het modem thuis valt direct stil dus internet en VoIP-telefoon werken niet meer. Mobiel houdt het iets langer uit want zendmasten draaien op accu, maar na een half uur tot enkele uren is ook het mobiele netwerk weg. NL-Alert blijft het proberen waar dat lukt, en regionale omroepen zenden als rampenzender informatie uit voor wie een batterij-radio bij de hand heeft. Wat niet meer lukt: weten of ouders in een andere wijk veilig zijn of een kennis in een andere stad die alleen woont hulp nodig heeft. Een kanaal om dat te checken of iets terug te laten weten bestaat op dat moment niet. Aan dat gat werkt Stayd.

Wat er ontbreekt

Het is niet zo dat Nederland niets doet aan crisisparaatheid. NL-Alert werkt, de Denk Vooruit-campagne loopt, veiligheidsregio's hebben crisisplannen. Ook de technische kant groeit: DARES (radioamateur-noodcommunicatie) onderzoekt MeshCore officieel, en grassroots mesh-netwerken zoals MeshCore en Meshtastic groeien snel in NL.

Drie dingen ontbreken in dit landschap:

• Kwetsbare buren staan nergens gestructureerd in beeld. Wijkverpleging weet veel in rustige tijden, maar in een crisis is er geen gedeelde lijst van wie alleen woont, slecht ter been is of dementeert. Tegelijk is een crisis vaak juist het moment waarop veel mensen spontaan willen helpen: buren melden zich, vrijwilligers komen opdagen, mensen staan klaar om langs te gaan. Wat ontbreekt is de structuur die deze hulp koppelt aan wie die nodig heeft, juist wanneer internet en telefonie zijn uitgevallen en mensen elkaar niet meer via de gewone wegen kunnen bereiken.
• Bestaande crisis-apps en checklists trekken vooral de al gemotiveerde en digitaal vaardige burger, en richten zich bovendien volledig op het individu. Het Denk Vooruit-boekje (8,5 miljoen huishoudens) en prep-apps werken met checklists voor je eigen noodpakket en je eigen plan. Effectief op het individuele vlak (44% van Nederland heeft nu een noodpakket, was 30%), maar zonder tool om samen voor te bereiden met buren of mantelzorg. Wat ontbreekt is het sociale aspect: weten op wie je kunt terugvallen en voor wie jij klaar staat.
• Bestaande mesh-netwerken vereisen eigen LoRa-hardware. Een mesh-netwerk laat apparaten elkaars berichten doorgeven, vaak via radioprotocollen zoals LoRa (Long Range, op vrije frequenties), zonder cellulaire infrastructuur of internet. Dat werkt waar gewone netwerken het opgeven. LoRa-hardware is bovendien relatief goedkoop, een eenvoudig LoRa-device kost ongeveer 40 tot 150 euro, en daarmee veel toegankelijker dan klassieke noodcommunicatie zoals DARES, waar een amateur-radio-licentie en duurdere apparatuur nodig zijn. Maar Meshtastic en MeshCore zijn nog steeds vooral voor hobbyisten en hulpdiensten die zelf zo'n device aanschaffen; een gewone burger zonder LoRa-device kan niet meedoen.

Het effect: bij een echte langdurige uitval staat de gemiddelde burger er alleen voor, en dat is de overgrote meerderheid van Nederland. Niet omdat er niets bestaat, maar omdat de bredere sociale laag waarin burgers elkaar kennen, helpen en kunnen bereiken in de praktijk niet wordt opgebouwd.

Twee bouwstenen

Stayd en Outpost werken samen om de sociale laag op te bouwen die nu structureel ontbreekt.

Stayd, de burger-app

De burger-app waar je in normale tijden je support-netwerk voorbereidt. Noodcontacten die je in persoon hebt bevestigd (familie, buren, vrienden), aangevuld met geverifieerde hulpverleners (huisarts, EHBO) via een institutionele check. Een hulpprofiel waar je kwetsbaarheden vrijwillig deelt met wie jij vertrouwt. Een score die laat zien hoe sterk je support-netwerk staat, niet alleen hoe goed jij als individu voorbereid bent. Paraatheid wordt zo niet alleen iets individueels (jouw noodpakket, jouw plan) maar iets dat je samen met buren, familie en vrienden opbouwt. Een sterk netwerk maakt iedereen weerbaarder, niet alleen de meest gemotiveerde burger. Werkt lokaal-first zonder afhankelijkheid van een centrale dienst.

Outpost, de lokale infrastructuur

Kleine, relatief goedkope apparaten op verzamelpunten in een wijk (buurthuizen, scholen, kerken). Met de ingebouwde LoRa-radio bouwen ze samen een onafhankelijk netwerk tussen verzamelpunten, los van internet of mobiel. Daarnaast biedt elk apparaat lokale WiFi voor wie in bereik komt. Geen speciale hardware nodig: een gewone smartphone, tablet of laptop met WiFi werkt. Bij uitval van internet en mobiel werkt het netwerk door tussen de verzamelpunten; mensen verbinden via WiFi als ze in bereik zijn.

De waarde van Stayd ligt vooral in de tijd vóór een crisis. Wie pas bij een echte stroomuitval naar zijn contacten zoekt of voor het eerst de app opent is te laat. Door in normale tijden af en toe een testbericht te sturen, een wijk-oefening mee te doen of het hulpprofiel actueel te houden weet de gebruiker wat te doen als het er werkelijk op aankomt. Geen paniek, geen zoeken naar instellingen, gewoon doen wat al een paar keer is geoefend. Het diagram hieronder laat beide situaties zien: normale tijden waarin het netwerk wordt opgebouwd en onderhouden, en een crisis-situatie waarin het netwerk overschakelt op de Outpost-infrastructuur.

Hoe het werkt in praktijk

Waarom deze aanpak past

Stayd en Outpost vervangen niets dat al werkt. Ze vullen aan op een specifieke plek. Een eerlijke vergelijking met wat er al is:

Een rode draad door de tabel: bestaande oplossingen zijn óf individueel-gericht (zorg dat jij en je gezin goed zitten) óf top-down (overheid of NGO mobiliseert burgers). Wat ontbreekt is een tool die mensen helpt sámen voor te bereiden, en die ook werkt als de gewone infrastructuur wegvalt.

Wat Stayd en Outpost toevoegen: een sociale laag die in normale tijden draait (onder andere: bevestigde contacten, gedeelde hulpprofielen, collectieve score) gekoppeld aan een technische fallback die het bij uitval blijft doen (mesh tussen verzamelpunten, lokale WiFi voor wie in bereik komt). Toegankelijk voor iedereen met een gewone telefoon, zonder eigen LoRa-hardware aan te schaffen.

Wat al ligt

Het concept is niet meer in eerste-schets-fase. Vier onderdelen zijn al uitgewerkt:

• Werkende POC van de app: gebouwd met Expo en React Native, draait op iOS en Android, multi-user, met de paraatheidsscore en hulpprofielen actief. Werkt nu in Expo Go.
• Technische architectuur onderzocht en voorkeursrichting gekozen: een mesh-protocol voor de transportlaag (Reticulum op een eigen Outpost-band als huidige voorkeur), end-to-end versleuteling tussen burgers waarbij de tussenliggende infrastructuur alleen metadata ziet, lokale intrekking van toegang zonder centrale server, en een energie-strategie voor Outpost-nodes bij lange uitval. Definitieve keuzes wachten op pilot-validatie.
• Open spec onder een permissive licentie: geen vendor lock-in, geen commerciële afhankelijkheid.

De grootste uitdagingen

Een eerlijke beschrijving zonder verkooppraat. Veel van deze uitdagingen zijn nog niet opgelost en daar zit juist het interessante.

• Outpost-hardware en energiemanagement. Kleine apparaten die zeven dagen onafhankelijk werken op accu en zonnepaneel, met LoRa-radio cyclisch aan om energie te besparen zonder berichten te missen. Wat is de optimale slaap- en luister-cyclus? Welke hardware-keuze (RAK, Heltec, Pi) komt het beste uit een vergelijkende test?
• Congestie beperken op een druk noodnetwerk. LoRa heeft weinig bandbreedte. In een crisis willen veel mensen tegelijk iets sturen. Hoe verdeel je die schaarste eerlijk? Hoe communiceer je dat begrijpelijk naar de gebruiker, en hoe ontwerpt de app ervoor dat een gewone burger weet wat wel en niet kan?
• App-ontwerp voor noodgebruik. Hoe ontwerp je een app die ook werkt voor iemand in stress? Lettergrootte, knoppen, fout-meldingen, vertrouwde routines. Welke UI-patronen werken voor iemand die de app voor het eerst onder druk opent?
• Mensen motiveren om voorbereid te zijn. Misschien wel de moeilijkste. Hoe maak je samen voorbereiden iets dat mensen leuk vinden in plaats van eng? Hoe doorbreek je het prepper-stigma? Welke triggers werken voor jongeren versus ouderen, voor digitaal vaardige versus minder geletterde gebruikers?
• Cryptografische identiteit voor de gewone burger. End-to-end versleuteling en pre-verified contacten klinken technisch, maar moeten voor iedereen werken. Hoe ontwerp je dat zonder dat de gebruiker weet wat een sleutelpaar is?
• Vertrouwen in officiële berichten. Hoe weet een burger dat een waarschuwing echt van de gemeente komt en niet van een kwaadwillende? Welke UI-patronen overtuigen, welke misbruik-scenario's bestaan, en hoe ga je om met een gecompromitteerde sleutel?

Niet alles hoeft in één keer opgelost te worden. Een wijk-pilot in bijvoorbeeld Enschede, in samenwerking met de gemeente en veiligheidsregio, is een natuurlijke plek om een paar van deze vragen tegelijk te beantwoorden.

Meer lezen over dit idee

Drie pagina's gaan dieper in op specifieke onderdelen. Bedoeld voor wie wil meedenken op één van die richtingen.

• Techniek → hoe Stayd en Outpost technisch in elkaar zouden kunnen zitten, welke keuzes zijn overwogen, welke alternatieven zijn afgewogen, en wat als eerste opgehelderd moet worden voor de Outpost-aanpak hard te maken is.
• Privacy en vertrouwen → wat het systeem wel en niet ziet, hoe contacten worden geverifieerd, eerlijke trade-offs, en open vraagstukken rond AVG en sleutel-bootstrapping.
• Sociaal ontwerp → waarom het sociale ontwerp het belangrijkst is, vijf doelgroepen, score-ontwerpregels, wat het bewust niet wil zijn, en hoe het in normale tijden relevant blijft.

Voor wie dit relevant kan zijn

Drie partijen waar deze tekst zich tot richt:

• Hogescholen (Saxion bijvoorbeeld). Dit raakt techniek, veiligheid, sociaal domein en burgerparticipatie tegelijk, een combinatie die internationaal nog niet bestaat als gecombineerd publiek programma. Concreet kunnen studenten uit meerdere opleidingen elk een eigen brok oppakken:
  • HBO-ICT (Software Engineering, Cloud & Cyber Security): de Stayd-app, beveiligings-architectuur, cryptografische identiteits-verificatie
  • Technische Informatica en Elektrotechniek/Mechatronica: embedded software en hardware voor Outpost-nodes
  • Integrale Veiligheidskunde: risico-analyses voor pilotwijken, koppeling met veiligheidsregio's
  • Social Work: veldonderzoek naar support-netwerken in de wijk, hulpprofielen, vrijwilligersactivering
  • Industrial Design: behuizing en fysieke vorm van Outpost-units
  • Creative Media and Game Technologies: UX voor noodgebruik en app-ontwerp
  Bij Saxion specifiek matchen drie lectoraten met de inhoud: Online Weerbaarheid, Smart Cities en Ambient Intelligence. Het Smart Solutions Semester is de natuurlijke multidisciplinaire ingang waar techniek, veiligheid en sociaal werk in één team samenkomen.
  
  Werkveld-binding met de gemeente en veiligheidsregio waar een pilot zou kunnen draaien. Open spec en open code maken publicatie zonder NDA mogelijk.
• Gemeenten (Enschede bijvoorbeeld). Aansluiting op wijkgericht werken en op samenwerking met buurthuizen, woningcorporaties en wijkraden. Pilot in één wijk, met een evaluatie-aanpak per fase. Past bij beleidsambities rond burgerparaatheid (Denk Vooruit, EU Preparedness Strategy 2025) en sluit aan op de landelijke pilot Noodsteunpunten, waaraan rond de 70 gemeenten al meedoen. Concrete invulling voor de "kwetsbare buren in beeld brengen"-vraag waar veel gemeenten mee worstelen.
• Veiligheidsregio's (Twente bijvoorbeeld). Aanvulling op de wettelijke crisisbeheersing-taak. NL-Alert blijft top-down werken, Stayd voegt de burger-laag toe die er nu niet is. Gemeente of hulpdiensten kunnen via elke Outpost-node officiële berichten naar specifieke wijken sturen ("evacueer wijk X", "warme maaltijd bij wijkcentrum"), cryptografisch ondertekend zodat niemand zich voor de gemeente kan uitgeven. Buurthelpers ter plaatse zien een lijst van te bezoeken adressen die ze kunnen claimen, met status in real-time zichtbaar voor de coördinatie. Opschaalbaar binnen de regio (denk aan 15-25 wijken), bouwsteen voor het regionale crisisplan. Sluit aan op de landelijke pilot Noodsteunpunten waaraan rond de 70 gemeenten al meedoen.

Wat dit project niet belooft

Wat ik wel en niet weet

Om gericht feedback te krijgen helpt het om te benoemen waar ik wel en geen vertrouwen in heb. Beide kanten zijn welkom om aan te vechten.

Waar ik vrij zeker over ben

• Het probleem is reëel. Bij langdurige uitval van internet of mobiel valt de burger-burger-communicatie weg, en de bestaande oplossingen vullen dat niet. Dat is consistent met wat NL-Alert, DARES en de Denk Vooruit-campagne zelf beschrijven over wat ze niet doen.
• De technische bouwblokken bestaan. LoRa, Reticulum, MeshCore en open versleutelings-protocollen zijn bewezen en bruikbaar. Of ze in deze combinatie en op deze schaal werken in Nederlandse wijken en steden is wel onbeantwoord, maar het is geen science-fiction.
• De sociale laag is het kerngedeelte, niet de techniek. De waarde van het systeem zit in mensen die het gebruiken, niet in de hardware. Zonder een actief support-netwerk in normale tijden is er in een crisis geen netwerk om op terug te vallen.

Waar ik onzeker over ben en specifieke feedback zoek

• Vredestijd-gebruik. Of mensen de app in normale tijden vaak genoeg openen om hun support-netwerk levend te houden, weet ik niet. Dat is het grootste risico van het hele concept. Wat zou jou maandelijks de app laten openen?
• Sociale druk. Wordt het hulpprofiel iets dat je "moet" delen om mee te tellen? Hoe voorkom je dat een privé-keuze sociaal verplicht voelt?
• Technische haalbaarheid van een Outpost-mesh. Of LoRa-bereik en doorvoer in NL stedelijke context daadwerkelijk genoeg zijn voor zinvolle communicatie in een echte crisis-situatie, weet ik niet. Dat is wat een eerste veldproef moet uitwijzen.
• Verhouding tot bestaande hulp- en zorgstructuren. Hoort dit bij gemeente, veiligheidsregio, sociaal werk, of bij iets nieuws? Mensen die in die wereld werken weten dat beter dan ik.

Wat ik nu vraag

Geen pitch, geen toezegging. Een eerste toetsing voor er verder wordt gegaan. Tegenwerping is bruikbaarder dan instemming, dus reageer waar je twijfelt:

• Klopt de probleem-analyse, of zie je het gat fundamenteel anders?
• Welk onderdeel is in jouw ogen het zwakste of meest twijfelachtig? Wat zou je weglaten of anders doen?
• Past dit bij iets wat jouw organisatie nu al doet of waar jullie naar zoeken?
• Heb je iemand in je netwerk waar dit bij past om mee te praten?

Reageren kan door een stuk tekst te selecteren of via de commentaar-knop rechtsonder.

Op de achtergrond zit een groter beeld. Een Nederland waar je bij langdurige uitval niet hoeft te raden hoe je dierbaren het maken, en waar kwetsbare buren niet vergeten worden. Dit is daarvan een eerste stap.

Waarom ik hieraan werk

Dit idee wordt op dit moment verkend door mij persoonlijk, Remco IJpelaar, docent Technische Informatica bij Saxion. Geen commercieel bedrijf, geen stichting, geen ambitie om er financieel iets aan over te houden. Puur een idee dat me nuttig lijkt om uit te werken, en waarvoor ik partners zoek om samen mee verder te gaan.

Ik hoop dat dit iets bijdraagt aan hoe mensen in een buurt of wijk met elkaar omgaan. De individualisering die in veel buurten is geslopen, kan via een tool als Stayd misschien een tegenwicht krijgen. Er zit volgens mij een grote stille bereidheid bij mensen om iets voor anderen te doen, die nu vaak ongebruikt blijft: een buurman die wel boodschappen wil halen voor de bovenburen, een vrijwilliger die langs wil bij iemand die alleen woont, een familielid dat een telefoontje wil plegen om te checken hoe het gaat. Wat ontbreekt is de structuur die maakt dat die bereidheid op het juiste moment bij de juiste persoon landt. Daarnaast draagt het project bij aan de veiligheid van mensen. Niet als grote belofte, maar als een klein onderdeel van de bredere voorbereiding op een crisis.

Nieuwe nuttige toepassingen bouwen met bestaande technologieën is wat dit project voor mij persoonlijk extra interessant maakt. Het samenbrengen van een sociaal-georiënteerde app met een mesh-infrastructuur die in een crisis blijft werken, is technisch en ontwerpmatig een mooie puzzel.

Tot slot is dit een prachtig interdisciplinair project waar studenten uit veel verschillende opleidingen samen aan kunnen werken en veel kunnen leren, in samenwerking met overheden en bedrijfsleven. Dat maakt het ook voor een hogeschool als Saxion een aantrekkelijke onderzoekslijn.

Waar het proces nu staat

De teksten op deze pagina's zijn bijgesteld na een eerste ronde meelees-feedback uit de directe kring. De eerstvolgende stap: gerichte gesprekken met potentiële inhoudelijke partners, in de eerste plaats hogeschool-lectoraten rond digitale veiligheid, ambient intelligence en smart cities, en waar mogelijk een gemeente of veiligheidsregio als praktijkpartner. Doel: nagaan of dit inhoudelijk aansluit bij lopend onderzoek, en of een lichte samenwerkings-vorm (bijvoorbeeld een afstudeeropdracht of een multidisciplinair studententeam) haalbaar is als volgende concrete stap. Feedback op wat hier staat blijft welkom via de commentaar-knop rechtsonder; die bepaalt mede waar het idee heen gaat.

Bronnen

• Denk Vooruit-campagne en cijfers: denkvooruit.nl, persbericht Rijksoverheid 13 april 2026
• NL-Alert: nl-alert.nl
• Crisisbeheersing (Rijksoverheid): overzichtspagina
• EU Preparedness Union Strategy (maart 2025): Europese Commissie
• Landelijke pilot Noodsteunpunten: VNG-persbericht
• DARES (radioamateur-noodcommunicatie): dares.nl
• Meshtastic: meshtastic.org
• Burgernet: burgernet.nl
• Ready2Help (Rode Kruis): rodekruis.nl/ready2help
• HartslagNu: hartslagnu.nl
• Veiligebuurt: veiligebuurt.nl